ชั้นประโยค ป.ธ.๓

	๗. จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตวตฺถุ. (๒๔๖)

	"วิตกฺกมถิตสฺสาติ อิมํ ธมฺมเทสนํ สตฺถา เชตวเน
วิหรนฺโต เอกํ ทหรภิกฺขุ อารพฺภ กเถสิ.

	เอโก กิร ทหรภิกฺขุ สลากคฺเค อตฺตโน สลากํ ๑ คเหตฺวา
สลากยาคุ อาทาย อาสนสาลํ คนฺตฺวา ปิวติ. ตตฺถ อุทกํ อลภิตฺวา อุทกตฺถาย เอกํ ฆรํ อคมาสิ. ตตฺร ตํ เอกา กุมาริกา ทิสฺวาว อุปฺปนฺนสิเนหา "ภนฺเต ปุนปิ ปานีเยน อตฺเถ สติ, อิเธว อาคจฺเฉยฺยาถ าติ อาห. โส ตโต ปฏฺาย ยทา ปานียํ น ลภติ, ตทา ตตฺเถว คจฺฉติ. สาปิ สฺส ปตฺตํ คเหตฺวา ปานียํ เทติ. เอวํ คจฺฉนฺเต กาเล, ยาคุปิ ทตฺวา ปุเนกทิวสํ ตตฺเถว นิสีทาเปตฺวา ภตฺตํ อทาสิ. สนฺติเก จ สฺส นิสีทิตฺวา "ภนฺเต อิมสฺมึ เคเห น กิญฺจิ นตฺถิ นาม, เกวลํ มยํ วิจารณกมนุสฺสเมว น ลภาม าติ กถํ สมุฏฺาเปสิ. โส กติปาเหเนว ตสฺสา กถํ สุตฺวา อุกฺกณฺิ. อถ นํ เอกทิวสํ อาคนฺตุกา ภิกฺขู ทิสฺวา "กสฺมา ตฺวํ อาวุโส กีโส อุปฺปณฺฑุปฺปณฺฑุกชาโต สี ติ ปุจฺฉิตฺวา, "อุกฺกณฺิโต สฺมิ อาวุโส ติ วุตฺเต, อาจริยุปชฺฌายานํ สนฺติกํ นยึสุ. เตปิ ตํ สตฺถุ สนฺติกํ เนตฺวา ตม ตฺถํ อาโรเจสุ. สตฺถา "สจฺจํ กิร ตฺวํ ภิกฺขุ อุกฺกณฺิโต สี ติ ปุจฺฉิตฺวา, "สจฺจนฺ ติ วุตฺเต, "กสฺมา ตฺวํ ภิกฺขุ มาทิสสฺส อารทฺธวิริยสฺส พุทฺธสฺส สาสเน ปพฺพชิตฺวา `โสตาปนฺโน ติ วา `สกทาคามี ติ วา อตฺตานํ อวทาเปตฺวา `อุกฺกณฺิโต ติ วทาเปสิ; ภาริยํ เต กมฺมํ กตนฺ ติ วตฺวา "กึการณา อุกฺกณฺิโต สี ติ ปุจฺฉิตฺวา, "ภนฺเต เอกา มํ อิตฺถี เอวม าห าติ วุตฺเต, "ภิกฺขุ อนจฺฉริยํ เอตํ ตสฺสา กิริยํ: สา หิ ปุพฺเพ สกลชมฺพุทีเป อคฺคปณฺฑิตํ ปหาย ตํมุหุตฺตทิฏฺเก เอกสฺมึ สิเนหํ อุปฺปาเทตฺวา ตํ ชีวิตกฺขยํ ปาเปสี ติ วตฺวา ตสฺส วตฺถุสฺส ปกาสนตฺถํ ภิกฺขูหิ ยาจิโต อตีเต จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตกาเล ตกฺกสิลายํ ทิสาปาโมกฺขสฺส อาจริยสฺส สนฺติเก สิปฺปํ อุคฺคเหตฺวา เตน ตุฏฺเน ทินฺนํ ธีตรํ อาทาย พาราณสึ คจฺฉนฺตสฺส เอกสฺมึ อฏวีมุเข เอกูนปญฺาสาย กณฺเฑหิ เอกูนปญฺาส โจเร ฆาเตตฺวา, กณฺเฑสุ ขีเณสุ, โจรเชฏฺกํ คเหตฺวา ภูมิยํ ปาเตตฺวา, "ภทฺเท อสึ อาหร าติ วุตฺเต, ตาย ตํขณํทิฏฺโจเร สิเนหํ กตฺวา โจรสฺส หตฺเถ อสิถรุ เปตฺวา โจเรน จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตสฺส มาริตภาวํ โจเรน จ ตํ อาทาย คจฺฉนฺเตน "มํปิ เอสา อญฺํ ทิสฺวา อตฺตโน สามิกํ วิย มาราเปสฺสติ, กึ เม อิมาย าติ เอกํ นทึ ทิสฺวา โอริมตีเร ตํ เปตฺวา ตสฺสา ภณฺฑกํ อาทาย "ตฺวํ อิเธว โหหิ, ยาว าหํ ภณฺฑกํ อุตฺตาเรมี ติ ตตฺเถว ตํ ปหาย คมนภาวญฺ จ อาวิกตฺวา
	"สพฺพํ ภณฺฑํ สมาทาย ปารํ ติณฺโณ สิ พฺราหฺมณ, ปจฺจาคจฺฉ ลหุ ขิปฺปํ มํปิ ตาเรหิ ทานิ โภ" "อสนฺถุตํ มํ จิรสนฺถุเตน มินาติ ๒ โภตี อธุวํ ธุเวน, มยาปิ โภตี นิมิเนยฺย อญฺํ, อิโต อหํ ทูรตรํ คมิสฺสํ." * "กายํ เอฬคณิคุมฺเพ กโรติ มหหาสิยํ, ๓ น ยิธ นจฺจํ วา คีตํ วา ตาฬํ วา สุสมาหิตํ. อนมฺหิกาเล สุสฺโสณิ กึ นุ ชคฺฆสิ โสภเน ?" * "สิคาล พาล ทุมฺเมธ อปฺปปญฺโสิ ชมฺพุก, ฉินฺโน ๔ มจฺฉญฺจ เปสิญฺจ กปโณ วิย ฌายสิ." * "สุทสฺสํ วชฺชม ญฺเสํ, อตฺตโน ปน ทุทฺทสํ; ฉินฺนา ๕ ปติญฺจ ชารญฺจ มํปิ ตฺวญฺเว ฌายสิ." * "เอว เมตํ มิคราช, ยถา ภาสสิ ชมฺพุก. สา นูน าหํ อิโต คนฺตฺวา ภตฺตุ เหสฺสํ วสานุคา." * "โย หเร มตฺติกํ ถาลํ, กํสถาลํปิ โส หเร; กตํเยว ตยา ปาปํ ปุนเป วํ กริสฺสสี ติ
อิมํ ปญฺจกนิปาเต จูฬธนุคฺคหชาตกํ ๖ วิตฺถาเรตฺวา "ตทา จูฬธนุคฺคหปณฺฑิโต ตฺวํ อโหสิ, สา อิตฺถี อยํ เอตรหิ กุมาริกา, สิคาลรูเปน อาคนฺตฺวา ตสฺสา นิคฺคหการโก สกฺโก เทวราชา อหเมว าติ วตฺวา "เอวํ สา อิตฺถี ตํมุหุตฺตทิฏฺเก เอกสฺมึ สิเนเหน สกลชมฺพุทีเป อคฺคปณฺฑิตํ ชีวิตา โวโรเปสิ; ตํ อิตฺถึ อารพฺภ อุปฺปนฺนํ ตว ตณฺหํ ฉินฺทิตฺวา วิหร ภิกฺขู ติ ตํ โอวทิตฺวา อุตฺตรึ ธมฺมํ เทเสนฺโต อิมา คาถา อภาสิ
	"วิตกฺกมถิตสฺส ชนฺตุโน ติพฺพราคสฺส สุภานุปสฺสิโน ภิยฺโย ตณฺหา ปวฑฺฒติ, เอส โข ทฬฺหํ กโรติ พนฺธนํ. วิตกฺกูปสเม จ โย รโต อสุภํ ภาวยตี สทา สโต เอโส โข พฺยนฺติกาหติ เอสจฺฉินฺทติ มารพนฺธนนฺ ติ.
	ตตฺถ "วิตกฺกมถิตสฺสาติ: กามวิตกฺกาทีหิ ตีหิ วิตกฺเกหิ
นิมฺมถิตสฺส. ติพฺพราคสฺสาติ: พหลราคสฺส.
	สุภานุปสฺสิโนติ: อิฏฺารมฺมเณสุ สุภนิมิตฺตคฺคาหาทิวเสน
วิสฺสฏฺมานสตาย สุภนฺ ติ อนุปสฺสนฺตสฺส. ตณฺหาติ: เอวรูปสฺส ฌานาทีสุ เอกํปิ น วฑฺฒติ, อถโข ฉทฺวาริกตณฺหา ภิยฺโย วฑฺฒติ.
	เอส โขติ: เอโส โข ปุคฺคโล ตณฺหาพนฺธนํ ถิรํ นาม
กโรติ.
	วิตกฺกูปสเมติ: มิจฺฉาวิตกฺกานํ วูปสมสงฺขาเต ทสสุ อสุเภสุ
ปมชฺฌาเน.
	สทา สโตติ: โย เอตฺถ อภิรโต หุตฺวา นิจฺจํ อุปฏฺิตสฺสติตาย
สโต ตํ อสุภชฺฌานํ ภาเวติ.
	พฺยนฺติกาหตีติ: เอส ภิกฺขุ ตีสุ ภเวสุ อุปฺปชฺชนกํ ตณฺหํ
วิคตํ กริสฺสติ.
	มารพนฺธนนฺติ: เอส เตภูมิกวฏฺฏสงฺขาตํ มารพนฺธนํปิ
ฉินฺทิสฺสตี ติ อตฺโถ.

	เทสนาวสาเน โส ภิกฺขุ โสตาปตฺติผเล ปติฏฺหิ, สมฺปตฺตานํปิ
สาตฺถิกา เทสนา อโหสี ติ.
จูฬธนุคฺคหปณฺฑิตวตฺถุ.
************
๑. สี. ม. ยุ. ปตฺตสลากํ. ๒. ปาลิยํ "นิมินีติ. ตทฏฺกถายํ "นิมิสีติ ทิสฺสติ. ๓. ปาลิยํ ตทฏฺกถายญฺจ อหุหาสิยนฺติ ทิสฺสติ. ๔. ปาลิยํ ตทฏฺกถายญฺจ "ชินฺโนติ ทิสฺสติ. ๕. ตตฺเถว "ชินฺนาติ. ๖. ขุ. ชา. ๒๗/๑๘๔. ตทฏฺกถา ๔/๕๐๖.